Z ks. Andrzejem Hładkim* o posługach i celebracji Mszy św. rozmawia Barbara Dziadura

Barbara Dziadura: - Papież pisze, że Eucharystia to wielka tajemnica i dlatego trzeba ją dobrze celebrować. Co to znaczy „celebrować Eucharystię”?

Ks. Andrzej Hładki: - Myślę, że Papież pokazuje, co to znaczy kochać Eucharystię. Najprostszą katechezą jest udział lub obejrzenie Eucharystii, której on przewodniczy. Przykładem dobrej celebracji Eucharystii jest właśnie Ojciec Święty czy też św. Ojciec Pio, jak i inni święci, którzy byli tak bardzo zakochani w Eucharystii - w Bogu, który pozostaje z nami. Odpowiadając na pytanie o to, co to znaczy dobrze celebrować Eucharystię, warto przypomnieć sobie słowa sługi Bożego - ks. Franciszka Blachnickiego. Mówiąc o liturgii na jednej z kongregacji odpowiedzialnych Ruchu Światło-Życie w Częstochowie, powiedział, że liturgia to jest logiketisia - czyli ofiara rozumna. Na te słowa: „ofiara rozumna” położył wielki akcent. To nie znaczy, że rozum wszystko ogarnie, bo to jest niemożliwe, ale że my mamy coraz bardziej sobie uświadamiać, w czym uczestniczymy, że nie odtwarzamy tylko pewnych gestów i postaw, których zostaliśmy nauczeni, ale że świadomie i w pełni uczestniczymy w liturgii. Ofiara rozumna oznacza, że gesty, które czynimy, są piękne, ale i jasne, czytelne. Jeżeli nie będzie tej świadomości, po co je czynimy, wtedy same gesty mogą stać się magią. A liturgia nie jest magią, jest świętą tajemnicą.
Papież w encyklice Kościół żyje dzięki Eucharystii oraz w liście Zostań z nami, Panie mówi o dwóch ważnych wymiarach: ofiary i uczty. Celebrować ofiarę, to znaczy, że trzeba się zatrzymać. To nie ma być tylko akcja, dynamika, to ma być też kontemplacja, dlatego przypomina się o milczeniu, które nie jest tylko ciszą, jest zasłuchaniem, zapatrzeniem w Chrystusa Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego. A uczta to świętowanie, to radość. Jest wielu, którzy idą na Eucharystię nie jak na coś radosnego. Ogarnia ich smutek, że muszą na nią iść. Tak jest np. z niektórymi kandydatami do bierzmowania, gdy „muszą zaliczyć Mszę św.”. I zamiast radości uczty braterskiej Eucharystia staje się nie radością, a obowiązkiem niedzielnym.

- Czy można zatem powiedzieć, że Eucharystię celebruje nie tylko kapłan, ale także lud wierny. Przychodząc na Mszę św., ja - człowiek świecki - także celebruję Eucharystię?

- Odpowiadając dyplomatycznie, powiem: tak i nie. Sobór Lateraneński IV zauważył, a Sobór Watykański II przypomniał o wadze posługi kapłana, prezbitera, biskupa. Z drugiej strony Katechizm Kościoła Katolickiego przypomina nam, że na mocy chrztu św. cała wspólnota wiernych uczestniczy w celebracji i można tu użyć terminu: „celebruje Eucharystię”. W instrukcji O tym, co należy zachowywać, a czego unikać w związku z Najświętszą Eucharystią (Redemptionis sacramentum) mowa jest w punkcie 42., że „z wielką ostrożnością trzeba używać wyrażeń typu: «celebrująca wspólnota» lub «zgromadzenie celebrujące»”, bo może powstać zamieszanie i myślenie, że sama wspólnota bez wyświęconego kapłana, bez wyświęconego szafarza może celebrować Eucharystię. Sama wspólnota ani nie może celebrować sama z siebie Eucharystii, ani nie może ustanowić szafarza. Dobrze tę zależność pokazuje na pierwszy rzut oka niezwiązany z tematem celebracji 75. punkt Ogólnego Wprowadzenia do Mszału Rzymskiego (OWMR). Czytamy w nim, że podczas Mszy św. „kapłan może okadzić złożone na ołtarzu dary, a następnie krzyż i sam ołtarz, aby w znakach wyrazić, że ofiara i modlitwa Kościoła wznoszą się przed oblicze Boga jak kadzidło. Następnie diakon lub inny usługujący może okadzić kapłana dla uczczenia jego świętej posługi oraz lud z racji jego godności wynikającej z chrztu”. Myślę, że w tym wyjaśnianiu, dlaczego się okadza, jest także zawarte wyjaśnienie, jak rozumieć celebrowanie Eucharystii, czyli że wszyscy są potrzebni, wszyscy są w tej posłudze ważni. Sądzę, że bardzo wyraźnie pokazuje to dialog kapłana z wiernymi przed prefacją: „Pan z Wami”, „I z duchem Twoim”, „W górę serca”, „Wznosimy je do Pana”. To też jest wyraz wspólnego celebrowania Eucharystii.

- Jak włączyć się w tę celebrację, by zachować jej sakralny charakter?

- Trzeba się modlić, trzeba wierzyć. Papież swój list Zostań z nami, Panie osnuł wokół opowieści o uczniach podążających do Emaus. Chrystus często przechodzi obok nas, idzie z nami, a my Go nie widzimy. Musimy częściej przychodzić do Pana Jezusa i mówić do Niego: „Panie Jezu, ja już nie wiem, jak mam żyć. Ty mi pomóż, dlatego klękam tu przed Tobą i słucham Cię”. My dużo mówimy, a tak naprawdę trzeba bardziej uczyć się słuchać. Uczniowie idący do Emaus, a my też jesteśmy uczniami na drodze życia, słuchali, co Pan Jezus im mówił, Pisma im wyjaśniał i serce coraz bardziej w nich pałało. Przy łamaniu chleba Go poznali, zobaczyli, że to jest Pan. Ważna jest też formacja liturgiczna podczas katechezy, w różnych grupach, na rekolekcjach. Często ograniczamy się do podstawowych spraw. Ministrant np. wie, jaki jest strój liturgiczny kapłana do Mszy św., ale już co on oznacza, jakie jest jego piękno, wie coraz mniej z nas. Trzeba pogłębienia naszej formacji liturgicznej. Jeżeli jesteśmy na Mszy św. i nie rozumiemy jej, nie będziemy w niej świadomie uczestniczyć i to będzie nas męczyło.

- Jakie posługi w czasie celebracji liturgicznej mogą wykonywać świeccy? Czy są takie posługi, które nie tylko mogą oni wykonywać, ale i powinni?

- Kapłan przewodniczy celebracji, a lud wierny celebruje Eucharystię przez swoje posługi, ale też uczestniczy w tej celebracji. Z tym, że samo słowo: „uczestniczy” zbyt często oznacza jedynie, że „jest”, a tu chodzi raczej o czynne uczestnictwo, świadome, owocne. Zachęca się do tego, żeby te posługi, które są przewidziane, sumiennie wykonywać. W OWMR czytamy: „Wszyscy więc, czy to wyświęceni szafarze, czy to świeccy wierni, pełniący swój urząd posługi lub swoją funkcję, winni wykonywać tylko to wszystko, co do nich należy”. O tym często się przypomina podczas rekolekcji dla diakonii liturgicznej, że trzeba robić wszystko to i tylko to, co do mnie należy. A jest tego tak wiele, że nikt nie jest pominięty. Ważna jest też sprawa posługi kobiet, która jest zaniedbywana. Powinniśmy zatem mówić przede wszystkim o tym pełnym, czynnym uczestnictwie.
Dokumenty dotyczące liturgii mówią przede wszystkim o posłudze akolity i lektora. Instrukcja (Redemptionis sacramentum) wspomina, że godny jest zwyczaj posługi chłopców jako ministrantów przy ołtarzu, którzy podają materię sakramentów: wino, wodę, chleb, ale także ministrantów niosących krzyż, znak naszego zbawienia, usługujących przy kadzidle.

- Jaki zatem jest cel i sens sprawowania tych posług?

- Zatrzymam się tu przy kadzidle, bo to jest taki znak, który oddaje sedno liturgii i pokazuje, czym ma być posługa. Kadzidło bardzo jasno pokazuje, że liturgia jest świętym marnowaniem. Kadzidło się spala i nic się nie zyskuje. Dostrzeżenie roli kadzidła związane jest z umiejętnością ucztowania, umiejętnością cieszenia się, że Chrystus jest obecny. Papież o tym wspomniał w encyklice o Eucharystii, że zapowiedzią przygotowania do Eucharystii było namaszczenie w Betanii. Wylano drogocenny olejek. Judasz narzekał, że przecież można było go sprzedać, rozdać biednym. A Pan Jezus mówi: „Zostawcie. To jest takie święte marnowanie, namaściła mnie na mój pogrzeb” (por. J 12,3-7). Tak jest też w liturgii. Piękne szaty nie są przecież po to, żeby ksiądz czuł się dobrze, żeby było tylko pięknie. One mają wyrażać, że kocham Chrystusa. Piękny, czysty korporał wskazuje na miejsce, gdzie składane jest prawdziwe Ciało Chrystusa. To wszystko jest potrzebne, żeby uczcić Chrystusa. Czasami pewne rzeczy skracamy, nie na wszystko zwracamy należytą uwagę - czy my się cieszymy wtedy, że jesteśmy blisko Pana Jezusa?
Jest wiele posług, które można w czasie liturgii podejmować. OWMR mówi np. o tym, żeby „przynajmniej w katedrach i w większych kościołach był odpowiednio przygotowany mistrz ceremonii, który by się troszczył o należytą organizację czynności liturgicznych oraz o wykonywanie ich przez wyświęconych szafarzy i przez wiernych świeckich w sposób godny, w należytym porządku i pobożnie”. Takich właśnie ceremoniarzy próbujemy przygotowywać w czasie rekolekcji, które od kilku już lat prowadzę.

- Bardzo często przytaczał Ksiądz fragmenty z Ogólnego Wprowadzenia do Mszału Rzymskiego, do jego lektury zachęca wspólnoty parafialne Papież. Dlaczego to jest takie ważne? Co zawiera się w tym Wprowadzeniu?

- Liturgia nie jest niczyją prywatną własnością. OWMR przypomina, że każdy ma tam swoje miejsce, bardzo ważne miejsce. Przypomina, że Eucharystia to jest dar od Boga. My tu liturgię celebrujemy, by ją potem móc wszyscy wspólnie celebrować w niebieskim Jeruzalem, w naszej ojczyźnie, do której zmierzamy. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego to nie jest tylko zbiór przepisów, nakazów i zakazów. To jest wprowadzenie teologiczno-pastoralne, które tłumaczy, dlaczego coś trzeba zrobić tak, a nie inaczej. Mówiąc o Eucharystii, OWMR mówi, że „w czasie Ostatniej Wieczerzy Chrystus ustanowił ofiarę i ucztę paschalną, w której ofiara krzyża stale uobecnia się w Kościele, ilekroć kapłan reprezentujący Chrystusa Pana czyni to samo, co sam Pan uczynił i co polecił uczniom czynić na swoją pamiątkę”. To nie jest żadne ograniczanie, zakazywanie, to jest tekst, który można rozważać, który pokazuje, że możemy wspólnie odprawiać, celebrować Mszę św. To Wprowadzenie pokazuje więc nam pewną drogę, drogę nie na skróty.

*Ks. Andrzej Hładki jest wikariuszem parafii pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonej Górze, a także moderatorem Diecezjalnej Diakonii Liturgicznej Ruchu Światło-Życie i od wielu lat prowadzi Kurs Oazowy dla Animatorów Liturgii.