Na rynku księgarskim ukazała się cenna, niespotykana dotąd pozycja, będąca analizą dziejów Kościoła w PRL, autorstwa dr. Jana Żaryna, pracownika IPN, wybitnego specjalisty historii Kościoła XX w.
Kościół w PRL przybliża czytelnikom ważny temat z najnowszych dziejów Polski, opowiada o niezmiennych warunkach formalno-prawnych działalności Kościoła obowiązujących w państwie komunistycznym, zarządzanym totalitarnie przez ateistyczną partię. Wiele miejsca autor poświęca w tej publikacji środowisku świeckich katolików, zrzeszeniom i stowarzyszeniom (sporo o Stowarzyszeniu PAX), jakie istniały w Polsce Ludowej, w tym środowiskom chadeckim i narodowym. Także przedstawia stopień inwigilacji i represji wobec duchownych. Przybliża tym samym stosunki państwo-Kościół w tamtym okresie. Żaryn pisze też o polityce restrykcyjnej władz wobec grekokatolików.
Z książki wyłaniają się najważniejsze postacie polskiego Kościoła: kardynałowie: Sapieha, Wyszyński, Wojtyła, a także wielu działaczy świeckich. W książce znalazł się też rozdział z historii najnowszej, Kościół w czasach Solidarności. Żaryn przypomina wielką postać ks. Jerzego Popiełuszki, który w sierpniu 1980 r. odprawił strajkującym hutnikom Mszę św. Pisze też o ks. Zychu czy ks. Suchowolcu. Wreszcie, jest też analiza ostatniej dekady komunizmu, do roku 1989. Obejmuje spotkania władz z Kościołem, rozmowy z gen. Jaruzelskim czy Henrykiem Jabłońskim.
Przygotowując tę monografię, Żaryn opierał się na dokumentach zawartych w Archiwum Prymasowskim oraz w IPN, gdzie znajdują się dawne archiwalia MSW. Książka zawiera również wiele niepublikowanych dotąd zdjęć i dokumentów. Niewątpliwie, stanowi ona cenny wkład do polskiej historiografii prezentującej najnowsze dzieje Kościoła. Przełamuje schematy myślowe, jest obiektywna, oparta na rzetelnej analizie i badaniach naukowych. Doskonałą pomocą jest Słowniczek życia kościelnego w Polsce, który zawiera przystępnie napisane hasła np. beatyfikacja, dekanat, katedra, sobór czy synod.

Jan Żaryn - „Kościół w PRL”, seria „Najnowsze dzieje Polski”, Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2004.