Ku Kościołowi synodalnemu: komunia, uczestnictwo i misja” to temat prac synodu zwołanego przez Franciszka. W dokumencie końcowym zawarty jest zapis, że synodalność oznacza przede wszystkim specyficzny styl, który określa życie i misję Kościoła. Synodalność to wspólna droga, „podążanie razem” – podkreśla papież.

Reforma sposobu funkcjonowania Kościoła

Podczas czytania dokumentu końcowego synodu można zauważyć, że propozycje reformy dotyczą sposobu funkcjonowania Kościoła, zwłaszcza zwiększenia udziału świeckich w procesie podejmowania decyzji, a także większej ich obecności w pracy apostolskiej Kościoła. Ojcowie synodalni zwrócili również uwagę na transparentność kościelnych struktur. Dokument końcowy mówi o różnych wymiarach synodalności. Najpierw chodzi o wspólnotowy styl myślenia, działania, ale również rozeznawania w Kościele. Ponadto struktury kościelne mają działać w duchu synodalnym. W tym kontekście pojęciem kluczem jest „nawrócenie relacyjne”. Chodzi o to, że Kościół ma być skupiony na osobie, a nie na strukturach, na Osobie Jezusa i osobie konkretnego człowieka.

Wzmocnienie roli świeckich

W dokumencie końcowym postuluje się znacznie szersze „uczestnictwo świeckich mężczyzn i kobiet w procesach kościelnego rozeznawania i we wszystkich fazach procesów decyzyjnych”, a także „szerszy dostęp świeckich mężczyzn i kobiet do odpowiedzialnych stanowisk w diecezjach i instytucjach kościelnych, w tym w seminariach, instytutach i wydziałach teologicznych”. Podczas obrad synodu w Rzymie pojawiło się pojęcie „posług chrzcielnych”. Chodzi o to, że posługi te wynikają z chrztu, a nie są władzą delegowaną przez tych, którzy przyjęli sakrament święceń. Uczestnicy synodu wskazali na posługę lektora, akolity czy katechisty. Są również posługi nadzwyczajne, a wśród nich np. posługa nadzwyczajnego szafarza Komunii św.

Synod postuluje możliwość pracy świeckich w urzędach kościelnych. Każda funkcja, która nie wymaga święceń, może być powierzona osobie świeckiej – mężczyźnie lub kobiecie. W tym kontekście pojawiła się kwestia święceń diakonatu dla kobiet. W dokumencie końcowym podkreślono, że „nie ma żadnych powodów, dla których kobiety nie mogą pełnić roli przywódczej w Kościele: nie można powstrzymać tego, co pochodzi od Ducha Świętego. Otwarta pozostaje także kwestia dostępu kobiet do posługi diakonatu. Musimy kontynuować rozeznanie w tej kwestii”. W tym kontekście dokument końcowy zachęca nas także do zwrócenia większej uwagi na język i obrazy używane w przepowiadaniu, nauczaniu, katechezie i przy sporządzaniu oficjalnych dokumentów Kościoła, oraz do tego, aby poświęcić więcej miejsca roli świętych kobiet, a także kobiet zajmujących się teologią i mistyczek. Ponadto w samych lekcjonarzach liturgicznych odpowiednie miejsce powinny znaleźć fragmenty Pisma Świętego mówiące o pierwszoplanowej roli kobiet w historii zbawienia.

W dokumencie końcowym pojawił się postulat utworzenia Kościelnego Obserwatorium Niepełnosprawności. „Promując współodpowiedzialność za misję wszystkich ochrzczonych, uznajemy zdolności apostolskie osób niepełnosprawnych, które czują się wezwane i posłane jako aktywne podmioty ewangelizacji. Chcemy zwiększyć wkład wynikający z ogromnego bogactwa człowieczeństwa, które ze sobą przynoszą. Uznajemy ich doświadczenia cierpienia, marginalizacji i dyskryminacji, których czasami doświadczały nawet w samej wspólnocie chrześcijańskiej” (n. 63, tłum. własne). Uczestnikom synodu zależało również na tym, aby bardziej zaktywizować duszpasterstwo rodzin. Chodzi o tworzenie sieci małżeństw sakramentalnych, aby były nie odbiorcami, ale aktywnymi podmiotami duszpasterstwa rodzin. „Sakrament małżeństwa wyznacza szczególną misję, która dotyczy jednocześnie życia rodziny, budowania Kościoła i zaangażowania na rzecz społeczeństwa. W szczególności w ostatnich latach wzrosła świadomość, że rodziny są podmiotami, a nie tylko adresatami duszpasterstwa rodzinnego. Z tego powodu muszą się spotykać i nawiązywać kontakty, także dzięki pomocy instytucji kościelnych zajmujących się wychowaniem dzieci i młodzieży” (n. 64, tłum. własne) – czytamy w dokumencie końcowym.

Bardzo ciekawym wątkiem dokumentu końcowego jest większy wpływ ludu Bożego na wybór biskupów. Równocześnie synod wskazał na to, że biskupom także należy towarzyszyć i wspierać ich w posłudze.

Biskupi w Kościele

Na drodze synodalnej pojawiła się potrzeba zapewnienia biskupom ustawicznej formacji w kontekście lokalnym. Przypomniano o konieczności doprecyzowania roli biskupów pomocniczych i rozszerzenia zadań, które biskup może delegować. W dokumencie końcowym podkreśla się, że należy także docenić doświadczenie emerytowanych biskupów w ich nowym sposobie służenia ludowi Bożemu. Ważne jest, „aby pomóc wiernym nie pielęgnować nadmiernych i nierealistycznych oczekiwań wobec biskupa, pamiętając, że on także jest osobą kruchą, wystawionym na pokusę bratem potrzebującym pomocy jak wszyscy. Wyidealizowana wizja biskupa nie ułatwia jego delikatnej posługi”. Bardzo ważne dla realizacji synodalności jest to, aby biskup podczas wizyt duszpasterskich więcej czasu spędzał z wiernymi.

Styl formacji

Synod omawiał również formację kandydatów do święceń – w dokumencie końcowym wskazano, aby formacja „była skonfigurowana w stylu synodalnym”. Zgromadzenie synodalne podjęło kwestię rewizji Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis, które powinno uwzględniać wnioski opracowane na synodzie. Synodalny styl formacji zakłada, że wymiar ekumeniczny, jako obecny na wszystkich drogach, prowadzi do posługi święceń.

W propozycjach dotyczących więzi kościelnych bardzo mocno podkreślony został aspekt ekumeniczny. Chodzi również o „wymianę darów” między Kościołami tradycji łacińskiej i katolickimi Kościołami wschodnimi.

W dokumencie końcowym porusza się wiele tematów dotyczących realizacji synodalności, takich jak chociażby realne działanie rad parafialnych, duszpasterskich i ekonomicznych. Poruszona została również kwestia finansów w Kościele. W tej sprawie zwraca się uwagę na synod diecezjalny, który może także stanowić przestrzeń sprawozdawczą i oceniającą: biskup przedstawia relację z działalności duszpasterskiej w różnych sektorach, z realizacji planu duszpasterskiego, z recepcji procesów synodalnych całego Kościoła, z inicjatyw w sprawach zabezpieczenia oraz zarządzania finansami i dobrami doczesnymi. W tej kwestii autorzy dokumentu końcowego domagają się zatem wzmocnienia przepisów kanonicznych.