PRAWA CZŁOWIEKA
Dramatycznie w Azji

Sytuacja w zakresie przestrzegania praw człowieka w postsowieckich państwach Azji Centralnej jest dramatyczna – wynika z raportu Departamentu Stanu USA za rok 2023. W każdym z nich – w Kazachstanie, Kirgistanie, Tadżykistanie, Turkmenistanie i Uzbekistanie – dochodzi do arbitralnych aresztowań, tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania obywateli przez służby państwowe, poważnych ograniczeń wolności słowa, prześladowań dziennikarzy, a także cenzurowania mediów i ograniczania dostępu do internetu, naruszania prawa do zrzeszania się, ograniczeń działalności organizacji praw człowieka oraz korupcji w organach władzy; brakuje niezawisłego i bezstronnego sądownictwa. Jedynie w Kirgistanie nie raportowano o zaginięciach lub niewyjaśnionych przypadkach śmierci osób związanych z opozycją. Częste są przypadki – zwłaszcza w Tadżykistanie, Turkmenistanie i Uzbekistanie – prześladowania krewnych za czyny popełnione przez członka ich rodziny. Pojawiły się doniesienia o przymusowej pracy dzieci i aranżowanych małżeństwach, do których zmuszane są niepełnoletnie kobiety. W Turkmenistanie dzieci, młodzież i pracowników sektora budżetowego zmusza się do bezpłatnego uczestnictwa w różnych pracach, np. przy zbiorze bawełny.
w.d.

AUSTRIA
Raj dla agentów

Szef MSZ Alexander Schallenberg powiedział, że jego kraj, od lat uważany za raj dla rosyjskich agentów, chce zerwać z tym wizerunkiem. Odniósł się do aresztowania w marcu byłego pracownika austriackiego wywiadu Egisto Otta, oskarżonego o szpiegostwo na rzecz Moskwy. W 2017 r. Ott został zawieszony po doniesieniach wywiadów krajów sojuszniczych, które oskarżyły go o sprzedaż tajnych danych Rosjanom. Trzy lata później usłyszał kolejne zarzuty: udzielenie pomocy Janowi Marsalkowi, podejrzewanemu o kontakty z rosyjskim wywiadem, podczas jego ucieczki z Austrii prywatnym odrzutowcem. Ostatecznie Ott został aresztowany pod zarzutem zbierania danych wywiadowczych z bazy policyjnej w celu przekazywania ich rosyjskiemu wywiadowi.

Austria nie może już dopuszczać do takich sytuacji, zwłaszcza w obliczu toczącej się wojny na Ukrainie – podkreślił Schallenberg. – Sytuacja jest bardzo jasna, austriackie prawo musi być przestrzegane i nie może być żadnych „ale” – zastrzegł.
j.k.

KRAJ RAJ
Jak wyjechać, to teraz

Rosyjski rząd opublikował rozporządzenie wprowadzające elektroniczne wezwania do wojska oraz związane z tym ograniczenia wyjazdu z kraju. Wojskowy rejestr oficjalnie zacznie działać 1 listopada. W ślad za wysłaniem elektronicznego wezwania do wojska na adres na platformie Służby Państwowe (odpowiednik polskiego serwisu mObywatel) wysłane będzie wezwanie w wersji papierowej. Informacja zostanie też rozesłana do innych instytucji państwowych, które będą zaangażowane w egzekwowanie wezwania. Nie później niż po tygodniu zostanie ono uznane za doręczone, a zakazy z nim związane zaczną automatycznie obowiązywać.

Jeżeli poborowy nie zgłosi się w ciągu 20 dni na komisariat wojskowy, nie będzie mógł: prowadzić samochodu i zaciągać kredytów, zarejestrować działalności gospodarczej, opuścić kraju do czasu stawienia się na komisariacie wojskowym, otrzymać paszportu. Obecnie poborowi mogą opuścić Rosję, bo komisariaty wojskowe i straż graniczna nie mają kanałów wymiany informacji.
j.k.

FINLANDIA
Koniec Lenina

Ostatnie na Zachodzie Muzeum Lenina zostanie zamknięte w listopadzie, a w jego miejsce, w lutym 2025 r., powstanie Muzeum Stosunków Wschodnich, opisujące historię Finlandii i Rosji: od rewolucji 1905 r., przez ogłoszenie niepodległości Finlandii, po wejście kraju do NATO. – Historia nie skończyła się wraz z upadkiem ZSRR, a my nie chcemy pozostać więźniem przeszłości – powiedział Kalle Kallio, dyrektor muzeum w Tampere. W uzasadnieniu decyzji o zamknięciu muzeum zwrócono uwagę, że atak Rosji na Ukrainę zmienił kurs polityki zagranicznej Finlandii, a w prowadzącej działania wojenne Rosji nasilił się autorytaryzm. Ponadto doktryna Lenina nie wyjaśnia rosyjskiej tyranii i zwrotu w relacjach Rosji z jej zachodnim sąsiadem. Muzeum powstało w 1946 r. w domu robotniczym w Tampere, gdzie w 1905 r. Lenin spotkał się ze Stalinem. Po upadku ZSRR była to jedyna w krajach zachodnich placówka upamiętniająca Lenina.
j.k.

ECHA EXPOSÉ
Bez jednomyślności

Szef MSZ Radosław Sikorski przyznał, że rozmowy na temat likwidacji unijnej zasady jednomyślności przy podejmowaniu ważnych decyzji już się rozpoczęły. Stosowana dotychczas zasada dawała możliwość blokowania wielu unijnych decyzji. Jej zachowanie zdecydowanie wspierają politycy PiS, deklaracja min. Sikorskiego wywołała więc w szeregach tej partii oburzenie. – Sikorski przyznał, że ekipa Tuska zgodzi się na zmianę traktatów i odejście od zasady jednomyślności. Wcześniej Tusk udawał, że zamierzają się sprzeciwić – skwitował Paweł Jabłoński, poseł PiS.

Według min. Sikorskiego, dla Polski ważne jest popieranie przystąpienia Ukrainy do struktur europejskich. Tę decyzję część państw członkowskich zapewne uzależni od wprowadzenia zmian w systemie działania UE. Polska stanie wtedy przed dylematem. Zdaniem polityków PiS, sedno wystąpienia ministra przypomina założenia niemieckiej polityki zagranicznej, a wiązanie ewentualnego przyjęcia Ukrainy do UE ze zmianą zasad głosowania we wspólnocie uznają za szantaż.

Przez całe wystąpienie ministra przewijała się krytyka pod adresem poprzedników. – Ten atak był nie tylko absolutnie bezpodstawny, pełen kłamstw, manipulacji i nieprawd, ale przede wszystkim dzielący Polaków, tworzący jakiś zupełnie niepotrzebny nam dziś konflikt polityczny – skomentował wystąpienie min. Sikorskiego prezydent Andrzej Duda.
w.d.

ŚLÓNSKO GODKA
Pierwszy krok

Język śląski ma zostać wpisany do Ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych jako drugi – obok kaszubskiego – język regionalny. Oznacza to m.in. możliwość wprowadzenia do szkół zajęć z języka śląskiego, montowania dwujęzycznych tablic z nazwami miejscowości, dofinansowanie działalności związanej z zachowaniem języka śląskiego. Jest to niebezpieczne, bo później może paść postulat uznania go za język mniejszości narodowej, a samych Ślązaków – za naród osobny od narodu polskiego. Politycy PiS zauważyli, że jest to wyłom w unitarności państwa polskiego oraz w idei suwerenności polskiego państwa narodowego. W ten sposób może się narodzić śląski separatyzm.

Teraz ustawa trafi do Senatu RP, a następnie – jeśli uzyska jego poparcie – do prezydenta Andrzeja Dudy. – To zła decyzja, osłabiająca Polskę i prowadząca do wzmocnienia tendencji izolacjonistycznych na polskim Śląsku – skomentował Stanisław Żaryn, doradca prezydenta. (Więcej na ten temat w następnym numerze).
j.k.

MOWA NIENAWIŚCI
Uwaga! Nadchodzi

Bardzo kontrowersyjna i niebezpieczna nowelizacja Kodeksu karnego ws. zwalczania tzw. mowy nienawiści jest już gotowa, wkrótce ma się nią zająć rząd – zapowiedział wiceszef Ministerstwa Sprawiedliwości Krzysztof Śmiszek. Ma na celu „efektywne zwalczanie mowy nienawiści wobec mniejszości, kobiet i tych, którzy są dzisiaj w grupach mniejszościowych”. – Chodzi o poszerzenie katalogu przesłanek, które będą traktowane jako dyskryminacyjne w kontekście pogardliwych wypowiedzi czy czynów – powiedział Śmiszek, zadeklarowany homoseksualista, gdy rozpoczynano prace nad projektem. Zgodnie z umową koalicyjną przepisy mają być poszerzone o przesłanki takie jak: płeć, orientacja seksualna, tożsamość płciowa czy wiek. Wiadomo, kto tkwi w szczegółach. I to chcą wykorzystać zwolennicy nowelizacji, by ograniczyć wolność słowa i przemycić bajania o multipłciowości. Powodem do ścigania mogłoby się stać samo zaprzeczenie, że coś takiego jak tożsamość płciowa istnieje.
w.d.

WSPARCIE UKRAINY
Wszyscy do szkół

Rząd zajął się projektem nowelizacji ustawy o pomocy Ukraińcom, który przedłuża ochronę tymczasową. Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie obowiązku szkolnego dla wszystkich dzieci z Ukrainy. Wiceszef MSWiA Maciej Duszczyk przyznał, że ok. 200 tys. ukraińskich dzieci uczy się w polskich szkołach, nie wiadomo jednak do końca, ile jest poza polskimi placówkami, czyli uczy się w systemie ukraińskim. Wiceminister zapowiedział, że z obowiązkiem szkolnym potrzeba powiązać wypłatę 800+ dla ukraińskich dzieci.

Projekt przedłuża ochronę tymczasową dla Ukraińców uciekających przed wojną. Pobyt obywateli Ukrainy, którym nadano numer PESEL UKR, będzie legalny do 30 września 2025 r. Jednocześnie od przyszłego roku będzie możliwa zmiana statusu pobytu z obecnej ochrony tymczasowej na pobyt czasowy na okres 3 lat. Od 1 lipca zmieniają się też zasady finansowania wsparcia w postaci zakwaterowania i wyżywienia uchodźców będących w szczególnie trudnej sytuacji oraz zasady partycypacji w kosztach pobytu i wyżywienia w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.
w.d.