Malowniczo usytuowana w geograficznym centrum Polski diecezja łowicka rozciąga się na obszarze 5800 km kw. Jej teren zamieszkuje 606 tys. mieszkańców. Diecezja łowicka obejmuje 163 parafie (21 dekanatów). Historia Łowicza sięga XII wieku. W 1335 r. rozpoczęto tu budowę zamku, który stał się rezydencją arcybiskupów gnieźnieńskich. Znaczenie tego miasta związane było również z funkcją Prymasa - Interreksa zwołującego sejmy elekcyjne i kierującego wyborem nowego króla. Na dwór arcybiskupów przybywali królowie, posłowie, nuncjusze i możni tego świata. W okresie renesansu dwór prymasowski w Łowiczu był wybitnym ośrodkiem myśli humanistycznej. Czynna była również drukarnia. Działały w Łowiczu bractwa - np. kurkowe i literackie. Około 1433 r. w Łowiczu powstała filia Akademii Krakowskiej, a w 1700 r. z inicjatywy prymasa Michała Radziejowskiego zostało utworzone seminarium duchowne. Arcybiskupi starali się o rozwój gospodarczy i artystyczny miasta.
Najcenniejszym obiektem Łowicza jest dawna kolegiata, a obecnie katedra. Jej początki sięgają XI wieku. W skarbcu katedry przechowywane są przedmioty ofiarowane świątyni przez dostojników kościelnych i świeckich. W kapitulnej bibliotece znajdują się rękopisy, inkunabuły i starodruki. Sama świątynia jest nekropolią dwunastu prymasów i innych znakomitych duchownych.
25 marca 1992 r. papież Jan Paweł II bullą „Totus Tuus Poloniae populus” ustanowił Diecezję Łowicką, prymasowską kolegiatę podniósł do godności katedry.
W skład nowej diecezji obok dawnego Księstwa Łowickiego weszły: Ziemia Sochaczewska, Ziemia Rawska, Kutnowska. Trzon diecezji stanowią parafie znajdujące się w zachodniej części byłej archidiecezji warszawskiej, do nich w ramach reorganizacji zostały dołączone parafie z diecezji łódzkiej i płockiej. Najstarszym kościołem diecezji jest romański kościółek św. Idziego w Inowłodzu, ufundowany przez Władysława Hermana.
Pierwszym Biskupem Łowickim został ks. Alojzy Orszulik SAC. Jan Paweł II mianował go biskupem tytularnym Vissalsy i pomocniczym w diecezji siedleckiej 8 września 1989 r. Konsekrowany 8 grudnia 1989 r. w katedrze w Siedlcach. Biskupem łowickim mianowany 25 marca 1992 r. W roku 2004 przeszedł na emeryturę. Jego zawołanie biskupie: „Christo in aliis servire”. Z chwilą ogłoszenia dekretu „Totus Tuus Poloniae populus” pierwszy biskup łowicki zaczął organizować życie nowej diecezji. Erygował: Wyższe Seminarium Duchowne, Caritas, Kolegium Teologiczne Diecezji Łowickiej, Radio Victoria, Dom Kapłana Seniora, Sąd Biskupi.
Najważniejszym wydarzeniem w życiu młodej diecezji była VII pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Ojczyzny i do Łowicza. Papież 14 czerwca 1999 r. nawiedził katedrę i „sua voce” nadał jej tytuł bazyliki mniejszej. Dla zgromadzonej kilkusettysięcznej rzeszy wiernych celebrował na Błoniach Łowickich Mszę św. W pierwszą rocznicę tej pielgrzymki staraniem Biskupa stanął na rynku łowickim monumentalny pomnik Jana Pawła II. 31 maja 1992 r. został powołany do życia Caritas.
Historia pierwszego Seminarium Duchownego w Łowiczu sięga roku 1700. Powstało ono dzięki kard. Michałowi Radziejowskiemu, a prowadzili je Misjonarze św. Wincentego á Paulo. W roku 1820, po reorganizacji polskich diecezji seminarium z Łowicza zostało przeniesione do Warszawy. W 1865 r. opustoszały gmach seminarium został zabrany przez władze carskie w ramach represji po powstaniu styczniowym.
Od samego początku pierwszy biskup łowicki wyrażał pragnienie, aby nowa diecezja posiadała własne Wyższe Seminarium Duchowne. Dekret erekcyjny został wydany 8 września 1992 r. Pierwszy rok akademicki 1994-1995 w wyremontowanym i odnowionym budynku, z dobudowaną nową kaplicą i aulą rozpoczęło 88 kleryków. Od 1994 r. mury Wyższego Seminarium Duchownego w Łowiczu opuściło ponad stu kapłanów, którzy obecnie posługują w diecezji łowickiej lub podjęli dalsze specjalistyczne studia w kraju i za granicą.
Księgarnia Diecezjalna w Łowiczu została powołana na podstawie Dekretu bp. Alojzego Orszulika 21 października 1997 r. Wielkie znaczenie dla życia religijnego diecezji ma Radio Victoria, które jest słuchane przez większość mieszkańców diecezji łowickiej.
Obecnym Ordynariuszem jest ks. prof. bp Andrzej Franciszek Dziuba. Mianowany biskupem łowickim 27 marca 2004 r. Konsekrowany 22 maja 2004 r. w bazylice katedralnej w Łowiczu. Jest on Przewodniczącym Rady Naukowej Konferencji Episkopatu Polski - od 14 marca 2007 r. Jego zawołanie biskupie brzmi: „Soli Deo” (Samemu Bogu).
Funkcję biskupa pomocniczego od początku ustanowienia diecezji pełni bp Józef Zawitkowski, muzykolog, wybitny kaznodzieja i poeta. Mianowany biskupem pomocniczym w archidiecezji warszawskiej 26 maja 1990 r. Sakrę biskupią otrzymał 9 czerwca 1990 r. w Łowiczu. Mianowany biskupem pomocniczym dla nowo utworzonej diecezji łowickiej w dniu 25 marca 1992 r. Jego zawołanie biskupie to: „Servus et filius ancillae”.
Prawno-kanoniczna więź obu diecezji stanowiących metropolię jest podtrzymywana i ubogacana przez osobiste relacje biskupów obu diecezji, którzy biorą udział w ważnych uroczystościach, oraz kapłanów, zwłaszcza księży wykładowców.

Patronka diecezji: św. Wiktoria
Współpatron: o. Honorat Koźmiński, Kapucyn

Sanktuaria diecezjalne:

Miedniewice - sanktuarium
Świętej Rodziny, wizerunek z 1674, koronowany 6 czerwca 1767 r. przez bp. Ignacego Krasickiego.
Głogowiec - XVII-wieczna kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, obraz koronowany 14 września 1975 r. przez Stefana Kardynała Wyszyńskiego.
Szymanów - figura Matki Bożej Niepokalanej (Matka Boża Jazłowiecka), koronowana 9 lipca 1939 r. przez Augusta Kardynała Hlonda.
Biała Rawska - obraz Matki Bożej Miłosiernej, koronowany 12 czerwca 2000 r. przez Józefa Kardynała Glempa i bp. Alojzego Orszulika.
Domaniewice - obraz Matki Bożej Pocieszycielki Strapionych i Matki Pięknej Miłości, koronowany
8 września 2000 r. przez nuncjusza apostolskiego, abp. Józefa Kowalczyka i bp. Alojzego Orszulika

Błogosławieni diecezji łowickiej:

bł. Bolesława Maria Lament (1862-1946)
bł. Franciszka Siedliska (1842-1902)
bł. Matka Marcelina Darowska (1827-1911)
bł. Stanisław Papczyński (1631-1701)
bł. ks. Michał Woźniak (1875-1942)
bł. ks. Michał Oziębłowski (1900-1942)
bł. ks. Franciszek Drzewiecki (1908-1942)
bł. o. Florian Stępniak (1912-1942)

Z diecezją łowicką związani byli:
św. Maksymilian Maria Kolbe (1894 -1941)
oraz św. Urszula Ledóchowska (1865-1939)